TL;DR

3 เคล็ดลับ “อมตะ” สไตล์ฉลามกรีนแลนด์

• ยีนซ่อมแซมตัวเองขั้นสูง: มีขนาดจีโนมใหญ่กว่ามนุษย์ 2 เท่า และมียีน P53 (ตัวยับยั้งเนื้องอก) รุ่นพิเศษที่ช่วยซ่อมแซม DNA และต้านทานมะเร็งได้อย่างดีเยี่ยม
• หัวใจสาย “อึด”: หัวใจของมันไม่ได้ดูอ่อนเยาว์ แต่กลับเต็มไปด้วยร่องรอยความเสื่อมและพังผืด ทว่ามันมีกลไก Resilience ที่ทำให้อวัยวะทำงานได้ตามปกติแม้จะเสียหายหนัก (ต่างจากมนุษย์ที่หัวใจจะล้มเหลว)
• ดวงตาที่ไม่ยอมแก่: แม้จะอยู่ในทะเลลึกหรือมีปรสิตเกาะ แต่จอประสาทตาไม่มีสัญญาณเซลล์ตายเลย เพราะมียีนซ่อมแซม DNA ในดวงตาที่ทำงานหนักตลอดศตวรรษ

นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกต่างพยายามไขปริศนาของ ฉลามกรีนแลนด์ (Somniosus microcephalus) สัตว์ลึกลับแห่งท้องทะเลลึกที่มีอายุขัยยืนยาวที่สุดในโลก จากการศึกษาล่าสุดพบกลไกทางชีวภาพที่น่าทึ่ง ทั้งความสามารถในการซ่อมแซมดีเอ็นเอขั้นสูง และความ “ทรหด” ของอวัยวะภายในที่ทำงานได้แม้จะเสื่อมสภาพตามกาลเวลา

จากการศึกษาด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีในเลนส์ตา พบว่าฉลามกรีนแลนด์เพศเมียขนาดใหญ่มีอายุได้ถึงประมาณ 390 ปี และกว่าจะเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ต้องรอจนถึงอายุประมาณ 156 ปี ทำลายสถิติเดิมของวาฬหัวคันศร (Bowhead whale) ที่มีอายุประมาณ 211 ปี ทำให้มันครองตำแหน่งสัตว์มีกระดูกสันหลังที่อายุยืนที่สุดในโลกอย่างเป็นทางการ

ทีมนักวิจัยนำโดย Arne Sahm ได้ทำการถอดรหัสพันธุกรรม (Genome) ของฉลามกรีนแลนด์จนสำเร็จเป็นครั้งแรก และพบว่า ฉลามชนิดนี้มีขนาดจีโนมใหญ่ถึง 6.45 Gb ซึ่งใหญ่กว่ามนุษย์มาก และเต็มไปด้วยยีนกระโดด (Transposable elements) หรือยีนที่สามารถทำสำเนาตัวเองเพิ่มขึ้นได้ การเพิ่มจำนวนของยีนที่มีหน้าที่ซ่อมแซมดีเอ็นเอ โดยเฉพาะยีน P53 (โปรตีนที่ทำหน้าที่ยับยั้งเนื้องอก) ซึ่งในฉลามกรีนแลนด์มีการกลายพันธุ์แบบพิเศษ ไม่พบในฉลามชนิดอื่น คาดว่าเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้พวกมันต้านทานโรคมะเร็งและมีอายุยืนยาว

นอกจากยี้ งานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในปี 2025 โดย Elena Chiavacci และทีมงาน ได้เจาะลึกไปที่ “หัวใจ” ของฉลามกรีนแลนด์ และพบสิ่งที่น่าประหลาดใจเกี่ยวกับหัวใจของมัน

หัวใจของฉลามกรีนแลนด์ไม่ได้ “อ่อนเยาว์” ตลอดกาล แต่กลับเต็มไปด้วยพังผืด (Fibrosis), เม็ดสีแห่งความชรา (Lipofuscin), และร่องรอยความเครียดออกซิเดชัน (Oxidative stress) อย่างรุนแรง ซึ่งในสัตว์ชนิดอื่นรวมถึงมนุษย์ อาการเหล่านี้จะนำไปสู่หัวใจล้มเหลว

แต่ทั้งนี้ แม้หัวใจจะเสียหายในระดับเซลล์ ฉลามกรีนแลนด์กลับยังว่ายน้ำและใช้ชีวิตได้ตามปกติ แสดงให้เห็นว่ากลไกความอายุยืนของมันไม่ใช่แค่การ “ป้องกัน” ความแก่ แต่คือความสามารถในการ “ทนทานและอยู่ร่วมกับความเสื่อม” (Resilience) โดยไม่สูญเสียการทำงานของอวัยวะ

นอกจากเรื่องหัวใจแล้ว สิ่งที่เราเห็นชัดที่สุดคือดวงตา ก่อนหน้านี้เราเคยคิดว่า ฉลามกรีนแลนด์ตาบอดเพราะปรสิตเกาะที่กระจกตา

แต่งานวิจัยใหม่ปี 2026 โดย Lily Fogg และทีมงาน ยืนยันว่า จอประสาทตา (Retina) ของฉลามกรีนแลนด์ไม่มีสัญญาณของการเสื่อมสภาพหรือเซลล์ตาย (Apoptosis) แม้ในตัวที่มีอายุมากกว่า 100 ปี ดวงตาของพวกมันมีเซลล์รับแสงแบบแท่ง (Rod cells) หนาแน่นและไวต่อแสงสีฟ้า ซึ่งเหมาะอย่างยิ่งกับการมองเห็นในทะเลลึกที่มืดมิด และที่สำคัญ ดวงตามีการแสดงออกของยีนซ่อมแซม DNA สูงมาก (เช่น ยีน ercc1 และ ercc4) ซึ่งช่วยรักษาความสมบูรณ์ของดวงตาไว้ได้ตลอดศตวรรษ

ฉลามกรีนแลนด์ใช้วิธีการผสมผสานเพื่อเอาชนะความแก่ชรา  “ดวงตา” และ “จีโนม” ของมันมีกลไกการซ่อมแซมตัวเองขั้นสูงเพื่อคงสภาพความสมบูรณ์  ส่วน “หัวใจ” ของมันกลับใช้กลไกความอดทนอดกลั้นต่อความเสียหายได้ดีอย่างน่าเหลือเชื่อ การค้นพบนี้อาจนำไปสู่แนวทางใหม่ในการรักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับความชราในมนุษย์ โดยเปลี่ยนจากการพยายามหยุดยั้งความแก่ เป็นการหาวิธีให้อวัยวะทำงานต่อไปได้แม้จะมีความเสื่อมสภาพเกิดขึ้น

Ref

งานวิจัยเรื่องจีโนม (Genome Assembly & P53): Sahm, A., Cherkasov, A., Liu, H., et al. (2024). The Greenland shark (Somniosus microcephalus) genome provides insights into extreme longevity.
https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2024.09.09.611499v1

งานวิจัยเรื่องหัวใจและความชรา (Cardiac Aging & Resilience): Chiavacci, E., Steffensen, K. F., Delaroche, P., et al. (2025). Resilience to cardiac aging in Greenland shark Somniosus microcephalus.
https://www.biorxiv.org/content/10.64898/2025.12.20.695706v1.full

งานวิจัยเรื่องระบบการมองเห็น (Visual System): Fogg, L. G., Tom, E., Policarpo, M., et al. (2026). The visual system of the longest-living vertebrate, the Greenland shark. Nature Communications.
https://www.nature.com/articles/s41467-025-67429-6

งานวิจัยเรื่องการหาอายุ (Radiocarbon Dating): Nielsen, J., Hedeholm, R. B., Heinemeier, J., et al. (2016). Eye lens radiocarbon reveals centuries of longevity in the Greenland shark (Somniosus microcephalus). Science, 353, 702–704.
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aaf1703