—————–
TL;DR
นีแอนเดอร์ทัลไม่ได้ถูกมนุษย์ยุคใหม่ “ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์” แบบสงครามใหญ่โตเพียงอย่างเดียว แต่การสูญพันธุ์เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่ ความได้เปรียบด้านเทคโนโลยีอาวุธระยะไกลของ Homo sapiens, การแข่งขันทรัพยากร, ประชากรนีแอนเดอร์ทัลที่มีขนาดเล็กและกระจายตัว, ภาวะเลือดชิดและความหลากหลายทางพันธุกรรมต่ำ รวมถึงปัญหาทางชีวภาพอย่างความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตของทารกในครรภ์
ในขณะเดียวกัน หลักฐานทางพันธุกรรมยืนยันว่ามีการผสมข้ามสายพันธุ์ ทำให้มนุษย์ปัจจุบัน (นอกแอฟริกา) มี DNA ของนีแอนเดอร์ทัลประมาณ 1.5–2% ดังนั้นพวกเขาอาจไม่ได้ “หายไป” แต่ค่อย ๆ ถูกดูดซับและเจือจางเข้าไปในสายพันธุ์มนุษย์ยุคใหม่

——————–

นีแอนเดอร์ทัล หายไปไหน? เป็นเวลากว่าศตวรรษที่วงการวิทยาศาสตร์เชื่อว่ามันเกิด “สงครามข้ามสายพันธุ์” เรื่องราวที่ว่า มนุษย์ยุคใหม่ (Homo sapiens) ผู้ชาญฉลาดและโหดเหี้ยม ได้อพยพออกจากแอฟริกาและเข้าเข่นฆ่าล้างเผ่าพันธุ์นีแอนเดอร์ทัล (Neanderthals) จนสูญสิ้นไปจากยุโรปเมื่อราว 40,000 ปีก่อน

แต่ในวันนี้ หลักฐานจากซากฟอสซิลและรหัสพันธุกรรมกำลังเล่าเรื่องราวบทใหม่ที่ซับซ้อนและลึกซึ้งกว่าการนองเลือดเพียงอย่างเดียว

หากเรามองหา “หลักฐานการฆาตกรรม” ชิ้นส่วนกระดูกซี่โครงซ้ายชิ้นที่ 9 ของโครงกระดูก Shanidar 3 ที่พบในอิรัก คือพยานปากเอกที่สำคัญที่สุด ร่องรอยบาดแผลฉกรรจ์ที่ฝังอยู่บนกระดูกชิ้นนี้ได้รับการวิเคราะห์อย่างละเอียดโดยทีมวิจัยของ Churchill และคณะ (2009) ผลการทดลองจำลองสถานการณ์บ่งชี้ว่า บาดแผลนี้ไม่ได้เกิดจากการแทงระยะประชิด แต่เกิดจากอาวุธที่มี “พลังงานจลน์ต่ำแต่มีความแม่นยำ” ซึ่งสอดคล้องกับวิถีของ “อาวุธปล่อย” (Projectile weaponry) เช่น ลูกธนูหรือหอกที่พุ่งมาจากระยะไกล

นี่คือหลักฐานสำคัญที่พอเดาได้ว่าใครเป็นผู้โจมตี

เท่าที่เรารู้ตอนนี้นีแอนเดอร์ทัลถนัดการใช้อาวุธหนักสำหรับการล่าระยะประชิด ในขณะที่มนุษย์ยุคใหม่กลับมาพร้อมกับเทคโนโลยีที่เหนือกว่า

การศึกษาชิ้นส่วนหินกะเทาะในยุควัฒนธรรม Uluzzian ของอิตาลี โดย Sano และคณะ (2019) ยืนยันว่ามนุษย์ยุคใหม่มีความสามารถในการผลิตหัวลูกศรและอาวุธยิง ซึ่งช่วยให้พวกเขาล่าสัตว์และต่อสู้ได้จากระยะปลอดภัย ความได้เปรียบทางเทคโนโลยีนี้อาจเปลี่ยนสมดุลอำนาจ เมื่อสองสายพันธุ์ต้องเผชิญหน้ากัน

อย่างไรก็ตาม การสูญพันธุ์ไม่ได้เกิดจากความรุนแรงเพียงอย่างเดียว แนวคิด “Assimilation Model” หรือการผสมกลมกลืน เสนอว่านีแอนเดอร์ทัลไม่ได้ถูกกำจัดจนหมดสิ้น แต่ถูก “หลอมรวม” เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของมนุษย์ยุคใหม่

การถอดรหัสพันธุกรรม (Genome Sequencing) ครั้งสำคัญยืนยันว่า มนุษย์ปัจจุบันที่ไม่ใช่ชาวแอฟริกัน มีดีเอ็นเอของนีแอนเดอร์ทัลปะปนอยู่ประมาณ 1.5-2.1% นี่คือหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่มัดตัวว่า บรรพบุรุษของเรามีความสัมพันธ์ลึกซึ้งทางเพศกับนีแอนเดอร์ทัล

การผสมข้ามสายพันธุ์นี้เกิดขึ้นหลายครั้งและหลายสถานที่ ทั้งในตะวันออกกลางและยุโรป ส่งผลให้ยีนบางอย่างของนีแอนเดอร์ทัล เช่น ยีนที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันและการปรับตัวกับสภาพอากาศ ยังคงไหลเวียนอยู่ในเลือดของพวกเราจนถึงทุกวันนี้

และหากมนุษย์ยุคใหม่ไม่ได้ฆ่านีแอนเดอร์ทัลด้วยคมหอก ก็อาจเป็นไปได้ว่านีแอนเดอร์ทัลพ่ายแพ้ต่อ “ความเปราะบางทางชีวภาพ” ของตนเอง งานวิจัยล่าสุดได้เปิดเผยความลับที่ซ่อนอยู่ในกรุ๊ปเลือดของพวกเขา ดังนี้

ปัญหาวิกฤตประชากร: การจำลองสถานการณ์ทางคณิตศาสตร์โดย Vaesen และคณะ (2019) และ Kolodny & Feldman (2017) ชี้ให้เห็นว่า นีแอนเดอร์ทัลมีจำนวนประชากรน้อยและกระจายตัวกันอยู่ห่างไกล (Small Population Size) การเข้ามาของมนุษย์ยุคใหม่ที่มีจำนวนมากกว่า เพียงแค่แย่งชิงทรัพยากรหรือผสมข้ามเผ่าพันธุ์ ก็เพียงพอที่จะทำให้ประชากรนีแอนเดอร์ทัลค่อยๆ จางหายไปตามธรรมชาติ (Genetic Drift) โดยไม่ต้องมีสงครามใหญ่โต

ปัญหาสายเลือดชิด: การศึกษาโดย Condemi และคณะ (2021) พบว่านีแอนเดอร์ทัลมีความหลากหลายทางพันธุกรรมต่ำมาก (Low Genetic Diversity) ซึ่งนำไปสู่ภาวะเลือดชิด (Inbreeding) อย่างรุนแรง ที่น่าตกใจกว่านั้นคือ การตรวจพบยีนที่เสี่ยงต่อโรค HDFN (Hemolytic Disease of the Fetus and Newborn) ซึ่งทำให้ภูมิคุ้มกันของแม่ทำลายเม็ดเลือดแดงของลูกในครรภ์ ภาวะนี้ทำให้อัตราการรอดชีวิตของทารกต่ำลงอย่างมาก ซึ่งถือเป็นหายนะสำหรับเผ่าพันธุ์ที่มีประชากรน้อยอยู่แล้ว

เมื่อเราร้อยเรียงหลักฐานทั้งหมดเข้าด้วยกัน ภาพที่ปรากฏชัดเจนขึ้นคือ มนุษย์ยุคใหม่ไม่ได้เป็นเพียงเพชฌฆาตที่ถืออาวุธไล่ล่าสังหาร แต่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในสถานการณ์ที่นีแอนเดอร์ทัลกำลังอ่อนแอ

นีแอนเดอร์ทัลต้องเผชิญกับหายนะทางเผ่าพันธุ์ที่ไม่มีทางสู้ได้ ทั้งจากจำนวนประชากรที่น้อยนิด ภาวะการสืบพันธุ์ที่ยากลำบาก และความโดดเดี่ยวทางพันธุกรรม

เมื่อต้องมาแข่งขันกับมนุษย์ยุคใหม่ที่มีเทคโนโลยีอาวุธระยะไกลที่ดีกว่า และมีเครือข่ายสังคมที่เข้มแข็งกว่า สุดท้ายแล้ว พวกเขาอาจไม่ได้สูญพันธุ์ ในความหมายของการถูกลบหายไป แต่พวกเขาค่อยๆ ถูกเจือจาง และกลายเป็นส่วนหนึ่งของพันธุกรรมมนุษย์ยุคใหม่ ที่ยังคงหลงเหลือร่องรอยอยู่ในตัวคุณและผมในทุกวันนี้